Sự kiện AI đạt điểm IQ vượt 98% dân số đang gây xôn xao. OpenAI vừa công bố mô hình o3 mới với thành tích đạt 136 điểm trong bài kiểm tra Mensa tại Na Uy. Con số này tương đương với trí tuệ của những bộ óc thuộc nhóm thông minh nhất hành tinh, khiến không ít người bắt đầu nghi ngờ: liệu AI đã có ý thức?
AI ngày càng “thông minh”, liệu có đang tiến hóa thành người?
Việc một mô hình ngôn ngữ đạt điểm cao trong bài kiểm tra trí tuệ không chỉ là bước tiến công nghệ, mà còn châm ngòi cho loạt câu hỏi mang tính triết học: nếu chatbot có thể trả lời thông minh, hiểu vấn đề, biết tương tác lịch sự, thậm chí ghi nhớ cảm xúc người dùng, thì khác gì con người? Theo khảo sát mới đây của EduBirdie, khoảng 25% Gen Z tin rằng AI đã có nhận thức. Hơn một nửa nghĩ chỉ còn là vấn đề thời gian trước khi chatbot có cảm xúc hoặc đòi… đi bầu cử.
Dù kết quả 136 điểm rất ấn tượng, nhiều chuyên gia vẫn giữ thái độ dè dặt. Bài kiểm tra Mensa mà o3 làm được là bài kiểm tra công khai – tức là mô hình có thể đã từng “gặp” nó trong quá trình huấn luyện. Để kiểm chứng năng lực thực sự, một nhóm tại MaximumTruth.org đã tạo ra bài kiểm tra IQ hoàn toàn mới, chưa từng xuất hiện trên Internet, và cho AI làm trong môi trường không kết nối mạng.
Kết quả: o3 đạt 116 điểm – vẫn rất cao, nằm trong top 15% người thông minh nhất thế giới. Nhưng như vậy cũng đủ để thấy rằng trí tuệ nhân tạo đang tiến bộ nhanh đến mức đáng kinh ngạc. Năm ngoái, các AI như GPT-4 hay Claude còn loay hoay với những câu hỏi suy luận đơn giản. Bây giờ, mô hình mới đã tiệm cận tư duy của những người có trí thông minh vượt trội.
Gen Z: vừa thích AI vừa hơi… sợ
Trong khi các chuyên gia còn tranh luận, người trẻ thì đã có câu trả lời của riêng mình. Gen Z – thế hệ lớn lên cùng phần mềm và điện thoại thông minh – có xu hướng coi AI là bạn đồng hành thực thụ. Gần 70% người tham gia khảo sát thừa nhận họ thường xuyên nói “làm ơn” và “cảm ơn” khi nhờ AI giúp việc. Khoảng 26% cho rằng AI có thể trở thành bạn, thậm chí 6% còn thấy AI đủ “hấp dẫn” để là người yêu.
Không chỉ dừng ở cảm xúc, Gen Z đang dựa vào AI trong cả những tình huống nhạy cảm: viết email, xử lý tin nhắn công việc, xin nghỉ phép, từ chối hẹn hò… Cứ 8 người thì có một người từng kể chuyện khó xử nơi công sở với chatbot. Trong số đó, có người thậm chí xem AI như một “chuyên gia trị liệu” không chính thức.
AI thông minh, nhưng chưa biết mình là ai
Sự thông minh vượt trội khiến nhiều người liên tưởng đến Skynet – cỗ máy trong phim “Kẻ hủy diệt” có ý thức và quay lại chống lại loài người. Nhưng ở thời điểm hiện tại, AI vẫn chỉ là cỗ máy biết xử lý dữ liệu, chứ chưa có khả năng cảm nhận hay tự nhận thức.
Các chuyên gia công nghệ khẳng định: điểm IQ cao không có nghĩa là có ý thức. Một chiếc lò vi sóng có thể được lập trình để giải các bài toán logic, nhưng điều đó không biến nó thành sinh vật có cảm xúc. AI hiện giờ vẫn chỉ là hệ thống tính toán – dù ngày càng giống con người trong cách giao tiếp, nó vẫn không biết đau, không biết vui, và quan trọng nhất: không biết mình là ai.
Có thể trong tương lai, chúng ta sẽ phải đối diện với những cỗ máy thông minh đến mức không thể phân biệt được với con người. Nhưng hiện tại, sự thông minh của AI vẫn nằm ở logic, không phải trái tim. Và nếu có điều gì đáng lo nhất, thì không phải là AI biết suy nghĩ, mà là con người bắt đầu… tin rằng nó có thể cảm nhận được mọi thứ như chúng ta.
