Nhà làm phim tài liệu nổi tiếng Trần Phương Thảo, được biết đến qua các tác phẩm chân thực và nỗ lực hỗ trợ điện ảnh trẻ, vừa vinh dự được trao tặng Huân chương Hiệp sĩ Văn học và Nghệ thuật (Ordre des Arts et des Lettres) của Cộng hòa Pháp. Đây là sự ghi nhận cho những đóng góp bền bỉ và quan trọng của cô trong sự phát triển của phim tài liệu tại Việt Nam.
Buổi lễ trao tặng diễn ra trang trọng tại Đại sứ quán Pháp ở Hà Nội vào chiều ngày 20 tháng 4 vừa qua. Sự kiện có sự hiện diện của gia đình đạo diễn Trần Phương Thảo, đạo diễn lão thành Đặng Nhật Minh và Đại sứ Pháp tại Việt Nam, ông Olivier Brochet. Đại diện ban tổ chức tại buổi lễ đã nhấn mạnh việc vinh danh bà Thảo xuất phát từ “đam mê dành cho ngôn ngữ và văn hóa Pháp, tình yêu sâu sắc với điện ảnh”, cùng với “25 năm cống hiến không ngừng nghỉ cho sự phát triển của phim tài liệu tại Việt Nam” thông qua các hoạt động như tổ chức lớp học tại Varan Vietnam – một tổ chức uy tín chuyên hỗ trợ và đào tạo các nhà làm phim trẻ.
Trần Phương Thảo, 48 tuổi, là một tên tuổi gạo cội trong giới làm phim tài liệu độc lập Việt Nam. Tốt nghiệp Đại học Ngoại thương, cô tiếp tục theo đuổi niềm đam mê điện ảnh bằng việc theo học chuyên ngành phim tài liệu tại Đại học Poitiers, Pháp vào năm 2001. Sau đó, cô kết hôn với nhà làm phim người Pháp Swann Dubus và hiện đang sinh sống, làm việc tại Hà Nội, tập trung khai thác những đề tài gai góc, phản ánh các vấn đề xã hội còn khuất lấp.
Các tác phẩm của đạo diễn Trần Phương Thảo thường gây tiếng vang tại các liên hoan phim quốc tế và chạm đến những chủ đề nhạy cảm. Điển hình là “Giấc mơ là công nhân” (2006), kể về ước mong đổi đời của những cô gái nông thôn nghèo, đã giành học bổng Pierre and Yolande Perrault tại Liên hoan phim Cinéma du Réel năm 2007. Cô cũng thực hiện các phim như “Trong hay ngoài tay em” (2011) và “Trên rừng dưới thung” (2016) đi sâu vào câu chuyện của những người trẻ vật lộn với nghiện ngập ở vùng núi.
Đặc biệt, vào năm 2015, cô tạo dấu ấn mạnh mẽ với “Đi tìm Phong” (Finding Phong) – bộ phim tài liệu chân thực và đầy cảm xúc về hành trình chuyển giới của một người trẻ đến từ Quảng Ngãi. Tác phẩm này đã đoạt giải Nanook Grand Prix danh giá tại Liên hoan phim Jean Rouch, Pháp và nhận được nhiều giải thưởng quốc tế khác. Dù thành công ở nước ngoài, phải mất 4 năm sau, bộ phim mới tìm được nhà phát hành và đến với đông đảo khán giả trong nước.
Ngoài vai trò đạo diễn, Trần Phương Thảo còn là người đồng hành cùng điện ảnh tài liệu trẻ. Cô là một trong năm nhà làm phim sáng lập nên Varan Vietnam, tổ chức thường xuyên mở các trại sáng tác và lớp học, nuôi dưỡng các tài năng mới cho nền điện ảnh tài liệu. Cô còn giữ vai trò nhà sản xuất cho bộ phim “Những đứa trẻ trong sương” của đạo diễn Hà Lệ Diễm – tác phẩm từng lọt vào danh sách rút gọn (top 15) đề cử Phim tài liệu xuất sắc tại giải Oscar 2023.
Huân chương Văn học và Nghệ thuật (Ordre des Arts et des Lettres) là một trong bốn huân chương cấp Bộ quan trọng của Pháp, được thành lập từ năm 1957. Huân chương này nhằm vinh danh những cá nhân có thành tích xuất sắc hoặc đóng góp đáng kể vào sự nghiệp văn học và nghệ thuật. Tước hiệu Hiệp sĩ (Chevalier) là bậc đầu tiên trong ba bậc của Huân chương, do Bộ trưởng Văn hóa Pháp trực tiếp trao tặng. Tại Việt Nam, một số cá nhân hoạt động trong lĩnh vực văn hóa như đạo diễn Nguyễn Hoàng Điệp hay Cục trưởng Văn thư và Lưu trữ Nhà nước Đặng Thanh Tùng cũng từng được nhận Huân chương danh giá này.
Việc được trao tặng Huân chương Hiệp sĩ Văn học và Nghệ thuật không chỉ là vinh dự cá nhân đối với đạo diễn Trần Phương Thảo mà còn là sự ghi nhận quốc tế đối với những nỗ lực không ngừng nghỉ và những câu chuyện chân thực mà cô cùng cộng đồng làm phim tài liệu Việt Nam đã và đang mang lại.
